Jazz na rzecznych parostatkach: historia

Dwie rzeczy, które zaczęły się w jednym mieście

Jazz narodził się w Nowym Orleanie, w społecznościach afroamerykańskich, między końcem XIX a początkiem XX wieku. Mississippi paddle steamer w swojej amerykańskiej formie również tutaj rozpoczął działalność: pierwszy parowiec na rzece zaczął kursować z Nowego Orleanu w 1812 roku. Te dwa światy spotkały się na wodzie w ciągu kilku pokoleń, a wieczorny rejs lokuje się dokładnie tam, gdzie się przecinają. Wieczór z muzyką jazzową na żywo na parowcu z kołem łopatkowym opiera się więc na prawdziwej historii, a dalsza część tego przewodnika podąża za tą historią od łodzi do estrady, a potem z powrotem na pokład, na który możesz dziś wieczorem wejść. Czytaj sekcje po kolei: najpierw łodzie, potem zespoły, a na końcu wieczór, który naprawdę możesz zarezerwować.

Jak parowiec trafił na rzekę

Clermont Roberta Fultona, prawdopodobnie pierwszy komercyjny sukces, wszedł do służby między Nowym Jorkiem a Albany w 1807 roku. W 1811 roku linia parowców rzecznych wyruszyła z Pittsburgha do Nowego Orleanu przez Ohio i Missisipi, a w 1812 roku pierwszy parowiec na Missisipi rozpoczął pracę z tego miasta. Do 1814 roku kapitan Henry Shreve opracował parowiec dostosowany do lokalnych warunków i ta nazwa przylgnęła do jednostek pływających w systemie Missisipi. Liczba postojów w Nowym Orleanie wzrosła z 21 w 1814 roku do 191 w 1819 roku i do ponad 1200 w 1833 roku — miara tego, jak szybko zmieniała się rzeka. Parowce stały się preferowanym sposobem podróżowania na początku XIX wieku, ponieważ były szybsze i wygodniejsze niż podróż lądem konno, wozem lub pieszo.

Parowiec z kołem rufowym wyjaśniony

Parowiec z kołem rufowym ma jedno koło łopatkowe z tyłu. Koło to duża stalowa konstrukcja wyposażona w regularnie rozmieszczone łopatki, a mniej więcej dolna ćwiartka obraca się pod wodą. Pierwsze parowce z kołem rufowym wynaleziono w Europie, ale najczęściej służyły w Ameryce Północnej, zwłaszcza na Missisipi, a jednostka o nazwie Washington, zbudowana w 1816 roku, stała się prototypem dla późniejszych parowców na Missisipi. Późniejsze śruby napędowe w dużej mierze zastąpiły koła łopatkowe, które przetrwały do dziś na statkach wycieczkowych, restauracjach pływających i replikach. Parowiec z kołem rufowym Sprague, zbudowany w 1901 roku, był największym i jednym z ostatnich parowców łopatkowych na Missisipi.

Czytaj dalej: Zakole Missisipi nocą

Zawołanie pilota

Mark Twain pracował jako pilot rzeczny, zanim zaczął pisać o rzece, a jego książka Life on the Mississippi ukazała się w 1883 roku. Wspominał, że chłopcy z jego rodzinnego miasteczka najbardziej chcieli zostać parowcowcami, a pilot zajmował najwyższą pozycję. Wyjaśnił także swój pseudonim: „mark twain" to zawołanie, które padało, gdy łódź była na bezpiecznej wodzie, na głębokości dwóch sążni, czyli 12 stóp. Twain opisywał prestiż pilota jako większy niż kapitana. Kiedy usłyszysz to zawołanie cytowane podczas wieczoru na rzece, pochodzi ono z roboczego życia łodzi.

Jazz przed łodziami

Jazz nowoorleański zaczął się na początku lat 10. XX wieku, łącząc wcześniejsze marsze orkiestr dętych, francuskie kadryle, biguine, ragtime i blues z improwizacją zbiorową. Jego tło jest starsze: zniewoleni ludzie gromadzili się na Congo Square, słynącym z afrykańskich tańców, a kornecista Buddy Bolden grał w mieście w latach 1895–1906, choć nie istnieją żadne jego nagrania. Instrumenty orkiestr marszowych i tanecznych stały się standardowymi instrumentami jazzu, a Storyville, dzielnica czerwonych latarni wokół Basin Street, przyciągnęła muzykę do szerszej publiczności, w tym turystów przybywających do portu. Afrokreolski pianista Jelly Roll Morton rozpoczął karierę w Storyville, a jego Jelly Roll Blues, skomponowany w 1905 roku i opublikowany w 1915 roku, był pierwszym drukowanym aranżem jazzowym.

Czytaj dalej: Po rejsie: jazz pieszo

Parowce Streckfus i Fate Marable

Fate Marable urodził się w Paducah w stanie Kentucky i w wieku 17 lat zaczął grać na parostatkach pływających po Missisipi. Został zatrudniony przez Johna i Josepha Streckfusów, a później, w 1907 roku, objął stanowisko lidera zespołu na bocznokołowcu linii Streckfus kursującym między Nowym Orleanem a St. Paul — pozycję, którą utrzymał przez 33 lata. Na początku musiał także grać na parowym calliopie, głośnym instrumencie, którego wysokość dźwięku zmieniała się wraz z ciśnieniem pary. Hogan Jazz Archive przy Uniwersytecie Tulane przypisuje mu zorganizowanie pierwszego nowoorleańskiego zespołu dla parowców Streckfusów i podkreśla, że rejsy te zapoznawały publiczność nadrzeczną w St. Louis i Davenport z tą muzyką. Muzycy żartowali, że dołączenie do jego zespołu oznaczało pójście do konserwatorium.

Lata Louisa Armstronga na statkach

Armstrong grał w orkiestrach dętych i na parostatkach w Nowym Orleanie pod koniec lat 10. XX wieku. Podróżował z zespołem Marable’a na parowcu Sidney, który archiwum Tulane opisuje jako pierwszy statek Streckfusów z orkiestrą z Nowego Orleanu. Marable nalegał, aby jego muzycy czytali nuty, a Armstrong nazwał później ten czas swoim uniwersytetem. Wikipedia odnotowuje, że w wieku 20 lat potrafił czytać nuty i zaczynał występować z rozbudowanymi solówkami trąbki. Marable dostrzegł dar Armstronga do improwizacji i pozwalał mu improwizować swoje breaki. W 1922 roku Armstrong przeniósł się do Chicago, choć dorastał w Nowym Orleanie i do końca życia okresowo wracał do tego miasta.

Co łodzie zrobiły dla muzyki

Zespoły grające na rzecznych parostatkach były nie tylko pracą, ale i szkołą. Marable wymagał czytania nut, dyscypliny i szerokiego repertuaru — od gorących przebojów po lekką klasykę — wykonywanego z pamięci, ze słuchu lub z nut, zawsze z myślą o radości tancerzy. Absolwenci zespołów Streckfusa grali później u takich bandleaderów jak Cab Calloway, Count Basie i Duke Ellington. Ekspozycja w Tulane przypisuje nowoorleańskim zespołom i ich dixielandowemu rytmowi znaczną część sukcesu linii Streckfusa w branży wycieczkowej po I wojnie światowej. Parostatki były ruchomą sceną i niosły nowoorleańskie brzmienie w górę rzeki.

Co za wieczór na wodzie dzisiaj

Wieczorny rejs parowcem bocznokołowym oferuje występ na żywo zespołu jazzowego, widoki na panoramę miasta i French Quarter oraz koktajl na pokładzie spacerowym. Goście opisują standardy tradycyjnego jazzu na górnym pokładzie. Nie jest to odtworzenie wycieczki z 1919 roku, a program nie jest stały. Mimo to sceneria jest autentyczna: parowiec z kołem rufowym na Missisipi, zespół na pokładzie i miasto przesuwające się obok. Przewodnik dla kupujących wyjaśnia dostępne opcje, w tym czy dodać kolację w stylu kreolskim.

Czytaj dalej: Opcje rejsu jazzowego w Nowym Orleanie

Gdzie dziś historia jest na wyciągnięcie ręki

Wiele z tej historii wciąż można zobaczyć lub przeczytać. Zdjęcie zespołu Marable'a na parowcu Sidney z 1919 roku przechowuje Hogan Jazz Archive na Uniwersytecie Tulane, a internetowa wystawa archiwum opowiada historię Streckfus. Congo Square leży w Louis Armstrong Park, naprzeciwko French Quarter po drugiej stronie Rampart Street. Preservation Hall przy St Peter Street prezentuje tradycyjny jazz od wczesnych lat sześćdziesiątych. Przewodnik po jazzie pieszo podpowiada, jak połączyć te miejsca z nocą nad rzeką.

Czytaj dalej: Po rejsie: jazz pieszo

Dla kogo to nie jest

Jeśli oczekujecie wykładu o linii Streckfus, to nie ten bilet: wieczorny rejs nie opowiada historii. To dzienny rejs Creole Queen jest rejsem z narracją, z prelekcją o bitwie o Nowy Orlean. Jeśli pragniecie purystycznego, tradycyjnego zestawu jazzowego w kameralnym wnętrzu, klub będzie dla Was lepszym wyborem niż łódź. A jeśli nasłuchujecie wymienionego w historii muzyka, pamiętajcie, że zespoły z tamtej epoki odeszły, a obecny skład nie jest gwarantowany.