Nehir teknesinde caz: tarihçesi

Tek bir şehirde başlayan iki şey

Jazz, 1800'lerin sonları ile 1900'lerin başları arasında New Orleans'ta, Afrika kökenli Amerikan topluluklarında doğdu. Mississippi'nin çarklı buharlı gemisi de Amerikan formuyla yine burada başladı: nehirdeki ilk gemi 1812'de New Orleans'tan sefer yapmaya başladı. İkisi birkaç nesil içinde su üzerinde buluştu ve akşam turu tam da bu kesişim noktasında yer alıyor. Dolayısıyla bir çarklı gemide canlı caz eşliğinde geçirilecek bir akşam, gerçek bir tarihe dayanıyor; bu rehberin geri kalanı da bu tarihi teknelerden müzik sahnesine, oradan da bu gece binebileceğiniz güverteye kadar takip ediyor. Bölümleri sırayla okuyun: önce tekneler, sonra gruplar, sonra da gerçekten rezervasyon yapabileceğiniz akşam.

Buharlı gemi nehre nasıl geldi

Robert Fulton'un Clermont'u, muhtemelen ilk ticari başarı, 1807'de New York City ile Albany arasında hizmete girdi. 1811'de bir nehir buharlı gemisi hattı Pittsburgh'dan Ohio ve Mississippi üzerinden New Orleans'a doğru yola çıktı ve 1812'de ilk Mississippi çarklı buharlı gemisi şehirden sefer yapmaya başladı. 1814'e gelindiğinde Kaptan Henry Shreve yerel koşullara uygun bir buharlı gemi geliştirmişti ve bu terim Mississippi sistemindeki gemiler için yerleşti. New Orleans'a yapılan yanaşmalar 1814'te 21 iken 1819'da 191'e, 1833'te ise 1.200'ün üzerine çıktı; bu da nehrin ne kadar hızlı değiştiğinin bir göstergesiydi. Buharlı gemiler 1800'lerin başında at, araba ya da yaya olarak karadan gitmekten daha hızlı ve daha konforlu oldukları için tercih edilen bir seyahat yöntemi haline geldi.

Kıç çarklı gemi açıklandı

Bir kıç çarklı geminin arkasında tek bir çark bulunur. Çark, düzenli aralıklarla yerleştirilmiş kanatçıklarla donatılmış büyük bir çelik iskelettir ve yaklaşık en alt çeyreği suyun altında döner. İlk kıç çarklı gemiler Avrupa'da icat edildi, ancak en çok Kuzey Amerika'da, özellikle Mississippi'de hizmet gördü ve 1816'da inşa edilen Washington adlı bir gemi, ardından gelen Mississippi buharlı gemileri için prototip haline geldi. Daha sonraki pervaneler çarkların yerini büyük ölçüde aldı; çarklar bugün gezi teknelerinde, yüzen restoranlarda ve replikalarda varlığını sürdürüyor. 1901'de inşa edilen kıç çarklı gemi Sprague, Mississippi'deki en büyük ve son çarklı buharlı gemilerden biriydi.

Sonraki: Gece Mississippi kıvrımı

Kılavuzun seslenişi

Mark Twain, nehir hakkında yazmadan önce nehir kılavuzu olarak çalıştı ve Life on the Mississippi adlı kitabı 1883'te yayımlandı. Çocukluğunun geçtiği kasabanın çocuklarının her şeyden çok buharlı gemi adamı olmak istediğini ve kılavuzun en yüksek mevkiye sahip olduğunu hatırlıyordu. Takma adını da açıklamıştı: "mark twain", gemi güvenli sudayken, yani iki kulaç ya da 12 fit derinlikteyken yapılan seslenişti. Twain, kılavuzun itibarını kaptanınkinden daha büyük olarak tanımladı. Bir nehir akşamında bu seslenişin alıntılandığını duyduğunuzda, bu ses gemilerin çalışma hayatından geliyor.

Teknelerden önce caz

New Orleans cazı 1910'ların başında, daha önceki bando marşlarını, Fransız kadrillerini, biguine'i, ragtime'ı ve blues'u kolektif doğaçlamayla birleştirerek başladı. Arka planı daha eskidir: köleleştirilmiş insanlar Afrika danslarıyla ünlü Congo Square'de bir araya gelirdi ve kornetçi Buddy Bolden 1895'ten 1906'ya kadar şehirde çaldı, ancak onun hiçbir kaydı yoktur. Marş bando ve dans orkestralarının enstrümanları cazın standart enstrümanları haline geldi ve Basin Street çevresindeki kırmızı fener bölgesi Storyville, müziği limana gelen turistler de dahil olmak üzere daha geniş kitlelere ulaştırdı. Afro-Creole piyanist Jelly Roll Morton kariyerine Storyville'de başladı ve 1905'te bestelenip 1915'te yayımlanan Jelly Roll Blues, basılan ilk caz düzenlemesiydi.

Sonraki: Tekne turundan sonra: yürüyerek caz

Streckfus buharlı gemileri ve Fate Marable

Fate Marable, Paducah, Kentucky'de doğdu ve 17 yaşında Mississippi vapurlarında çalmaya başladı. John ve Joseph Streckfus tarafından işe alındı ve daha sonra 1907'de New Orleans ile St. Paul arasında sefer yapan Streckfus Line'a ait bir çarklı vapurun orkestra şefi oldu; bu görevi 33 yıl boyunca sürdürdü. Başlangıçta ayrıca, perdesi buhar basıncına göre değişen yüksek sesli bir enstrüman olan buharlı calliope çalmak zorundaydı. Tulane'in Hogan Jazz Arşivi, Streckfus vapurları için ilk New Orleans orkestrasını organize etme onurunu ona veriyor ve bu gezilerin St. Louis ile Davenport'taki nehir izleyicilerini müzikle tanıştırdığını belirtiyor. Müzisyenler, onun orkestrasına katılmanın konservatuvara gitmek anlamına geldiğini şaka yollu söylüyorlardı.

Louis Armstrong'ın teknelerdeki yılları

Armstrong, 1910'ların sonlarında New Orleans'ta bando takımlarında ve nehir gemilerinde çaldı. Marable'ın orkestrasıyla Sidney adlı buharlı gemide seyahat etti; Tulane arşivi bu gemiyi New Orleans'lı bir orkestra taşıyan ilk Streckfus teknesi olarak tanımlar. Marable, müzisyenlerinin nota okumasında ısrar etti ve Armstrong daha sonra bu dönemi kendi üniversitesi olarak adlandırdı. Wikipedia'ya göre 20 yaşına geldiğinde nota okuyabiliyordu ve uzun trompet sololarıyla öne çıkmaya başlamıştı. Marable, Armstrong'un doğaçlama yeteneğini fark etti ve ara bölümlerini doğaçlamasına izin verdi. 1922'de Armstrong Chicago'ya taşındı; oysa New Orleans'ta büyümüş ve hayatının geri kalanında düzenli olarak bu şehre dönmüştü.

Teknelerin müzik için yaptıkları

Nehir gemisi grupları bir iş olduğu kadar bir okuldu da. Marable, cazdan hafif klasiklere uzanan geniş bir repertuvarı, dansçıların keyfini ön planda tutarak, notadan okuyarak, ezberden, kulaktan ya da partisyondan çalmalarını talep ediyor; deşifre, disiplin ve geniş bir repertuvar bekliyordu. Streckfus gruplarının mezunları daha sonra Cab Calloway, Count Basie ve Duke Ellington gibi orkestra şefleriyle çaldı. Tulane'in sergisi, Birinci Dünya Savaşı sonrasında Streckfus hattının gezi işindeki başarısının büyük ölçüde New Orleans gruplarına ve onların Dixieland ritmine borçlu olduğunu belirtiyor. Gemiler yüzen bir sahneydi ve New Orleans tınısını nehir boyunca yukarı taşıdılar.

Bugün su üzerinde bir akşam ne kadar da güzel

Akşam gezintisi, canlı bir caz grubu, şehir silüeti ve French Quarter manzaraları ile güvertede bir kokteyl sunan bir çarklı vapurla yapılıyor. Misafirler üst güvertede geleneksel caz standartlarının çalındığını belirtiyor. Bu, 1919'daki bir gezintinin yeniden canlandırması değil ve program sabit değil. Yine de ortam gerçek: Mississippi'de bir çarklı vapur, güvertede bir grup ve yanından kayıp geçen bir şehir. Satın alma rehberi, Creole tarzı akşam yemeğinin eklenip eklenmeyeceği de dahil olmak üzere seçenekleri açıklıyor.

Sonraki: New Orleans caz gezisi seçenekleri

Tarihin bugün gözler önünde olduğu yer

Bu hikâyenin büyük bir kısmı hâlâ ziyaret edilebilir veya okunabilir. Marable'ın Sidney'deki grubunun 1919 tarihli fotoğrafı, Tulane Üniversitesi'ndeki Hogan Caz Arşivi'nde muhafaza edilmektedir ve arşivin çevrimiçi sergisi Streckfus hikâyesini anlatmaktadır. Congo Square, Louis Armstrong Parkı içinde, Rampart Caddesi'nin karşısından French Quarter'a bakar. St Peter Caddesi'ndeki Preservation Hall, 1960'ların başından bu yana geleneksel caz sunmaktadır. Yürüyüşle caz rehberi, bu mekânları nehirde bir geceyle nasıl birleştirebileceğinizi önerir.

Sonraki: Tekne turundan sonra: yürüyerek caz

Kime uygun değil

Streckfus hattı üzerine bir konferans dinlemek istiyorsanız yanlış bilet bu: akşam turu tarih anlatmıyor. Gündüz yapılan Creole Queen turu anlatımlı olanı; New Orleans Muharebesi üzerine bir sunum eşliğinde. Küçük bir salonda geleneksel cazın saf haliyle çalınmasını istiyorsanız, bir tekne yerine size bir kulüp daha uygun düşer. Ve yukarıdaki tarihte adı geçen bir müzisyeni dinlemeyi umuyorsanız, o dönemin gruplarının artık var olmadığını, bugünkü kadronun da garanti edilmediğini unutmayın.